Kahramanmaraş Ekolojisinde İleri Kademe Buğday Genotiplerinin Verim ve Verim Unsurlarının Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlerle (PCA) İncelenmesi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20666836

Anahtar Kelimeler:

Buğday Temel Bileşenler Analizi (TBA) Korelasyon

Özet

Bu araştırmada, 50 farklı ileri kademe buğday genotipinin (1-50 arası hat/çeşitler) Kahramanmaraş geçit kuşağı ekolojisinde tane verimi ve verime etkili bazı tarımsal özellikleri incelenmiş, özellikler ile genotipler arasındaki ilişkiler Temel Bileşenler Analizi (PCA) ve korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda incelenen genotiplerin bitki boyu 83.00-107.66 cm, başak uzunluğu 8.12-12.66 cm, başakçık sayısı 16.20-22.40 adet, başakta tane sayısı 26.80-66.40 adet, başakta tane ağırlığı 1.07-2.78 g ve ortalama tane verimi 395.36-598.90 kg/da arasında değişim göstermiştir. Korelasyon analizleri, tane verimi ile bitki boyu (r=0.340) arasında pozitif ve istatiksel olarak önemli bir ilişki olduğunu; buna karşılık tane verimi ile başakta başakçık sayısı (r=-0.316) arasında negatif bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Temel Bileşenler Analizi (PCA) sonucunda varyansın %66.19'u ilk iki temel bileşen tarafından açıklanmıştır. Toplam varyansın %44.12'sini açıklayan 1. Temel Bileşen (F1) "Başak Özellikleri", %22.08'ini açıklayan 2. Temel Bileşen (F2) ise "Birim Alan Verimi ve Bitki Boyu" ekseni olarak tanımlanmıştır. Araştırma sonucunda; başak büyüklüğü bakımından 9, 8 ve 2 numaralı hatlar üstünlük sağlarken, birim alan maksimum tane verimi bakımından 43, 30, 32 ve 39 numaralı genotiplerin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. İklim stresinin yaşandığı geçit kuşağında optimum verim için başak iriliği ile vejetatif gelişim arasında bir denge (trade-off) kurulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Referanslar

Al-Ashkar, I., Sallam, M., Ibrahim, A., Ghazy, A. I., Al-Suhaibani, N., Romdhane, W. B., & Al-Doss, A. (2023). Identification of Wheat Ideotype under Multiple Abiotic Stresses and Complex Environmental Interplays by Multivariate Analysis Techniques. Plants, 12 (20), 3540-3540. https://doi.org/10.3390/plants12203540

Ayrancı, R. (2020). Yıeld Performances of Winter Wheat (T. aestivum) Genotypes Improved For Dry Environmental Region of Turkey. Turkish Journal of Field Crops, 25(1), 74-82. https://doi.org/10.17557/tjfc.664891

Aydın, N., Demir, B., Güleç, T., Şermet, C., Bayramoğlu, H. O., Sayaslan, A., & Mut, Z. (2021). Ekmeklik Buğdayda Geliştirilen Rekombinant Kendilenmiş Hat Populasyonunda Kalite Özellikleri İçin Fenotipik ve Genotipik Değişim. Anadolu Journal Of Agrıcultural Sciences. https://doi.org/10.7161/omuanajas.916699

Başkonuş, T., Yüce, İ., Dokuyucu, T., Akkaya, A., Güngör, H., & Dumlupınar, Z. (2022). Bazı Makarnalık Buğday (Triticum durum Desf.) İleri Hatlarının Kahramanmaraş Ekolojik Koşullarında Tarımsal ve Kalite Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(3), 674-681. https://doi.org/10.30910/turkjans.1106305

Bayram, S., Öztürk, A., & Aydın, M. (2017). Ekmeklik Buğday Genotiplerinin Erzurum Koşullarında Tane Verimi ve Verim Unsurları Yönünden Değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 569-579. https://doi.org/10.29133/yyutbd.311066

Boru, K., Yıldırım, S., & Çifci, E. A. (2019). Ekmeklik Buğday Genotiplerinde Verim ve Verim Öğelerinin Korelasyon ve Path Analizi ile İncelenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(3), 379-387. https://doi.org/10.30910/turkjans.595160

Demirel, F., Kumlay, A. M., & Yıldırım, B. (2021). Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinin Agromorfolojik Özellikleri Bakımından Biplot, Kümeleme ve Path Analizi Yöntemleri ile Değerlendirilmesi. European Journal of Science and Technology. https://doi.org/10.31590/ejosat.868789

Ghazy, A. I., Ateeq, T. K. A., Ibrahim, E. I., Abdel‐Haleem, H., Attia, K. A., Azab, O., & Al-Doss, A. (2025). Selection of heat stress tolerant wheat genotypes for desert environments. Scientific Reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-20450-7

Güngör, H., & Dumlupınar, Z. (2019). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Çeşitlerinde Bazı Tarımsal Özellikler Bakımından Korelasyon ve Path Analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 22(6), 851-858. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.553187

Güngör, H., Çakır, M. F., & Dumlupınar, Z. (2022). Evaluation Of Wheat Genotypes: Genotype × Environment Interaction and Gge Biplot Analysis. Turkish Journal Of Field Crops, 27(1), 149-157. https://doi.org/10.17557/tjfc.1081513

Kahraman, T., Güngör, H., Öztürk, İ., Yüce, İ., & Dumlupınar, Z. (2021). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinde Genotip ve Çevrenin Tane Verimi ve Bazı Kalite Özellikleri Üzerine Etkisinin Temel Bileşen ve GGE Biplot Analizleri ile Değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 24 (5), 992-1002. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.845127

Kurt, P., Çifci, E. A., & Yağdı, K. (2015). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.)’da Tane Verimi ile Bazı Verim Ögeleri Arasındaki İlişkilerin Saptanması. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ankutbd/issue/1939/25027

Öztürk, İ., & Korkut, K. Z. (2020). Genotype x environment interaction analysis of Triticum aestivum L. for yield components. Agricultural Science and Technology, 12 (1), 6-12. https://doi.org/10.15547/ast.2020.01.002

Sakin, M. A., Akbalık, Ş., & Dirik, K. Ö. (2022). Çorum-İskilip Şartlarında Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Çeşitlerinin Bazı Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/gbad/issue/73117/1109984

Sönmez, A. C., & Olgun, M. (2020). Ekmeklik Buğdayda (Triticum aestivum L.) Farklı Ekim Sıklıklarının Verim ve Verim Bileşenleri Üzerine Etkisinin Belirlenmesi. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology, (2), 380-386. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i2.380-386.3063

Tonk, F. A., İştipliler, D., & Tosun, M. (2017). Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinde Özellikler Arası İlişkiler ve Path Analizi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 54(1), 85–85. https://doi.org/10.20289/zfdergi.297980

Yıldırım, S. U. (2019). Ekmeklik buğday genotiplerinde bazı tarımsal özellikleri faklı istatistiksel metodlarla incelenmesi. In Bursa Uludag University- AVESIS. https://avesis.uludag.edu.tr/advisingTheses/details/e6aaf912-786c-4fb5-88c3-b6df3b0db54e/oai

Yorulmaz, L., Özkan, R., Bayhan, M., Yildirim, M., Albayrak, Ö., & Öner, M. (2022). Evaluation of the performance of some bread wheat genotypes under drought conditions by GGE Biplot Analysis Method. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 88-95. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1089852

Kaya, M., Şener, A., & Çelik, N. (2023). Farklı siyez buğdayı genotiplerinin verim ve bazı verim unsurları yönünden değerlendirilmesi. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 6(2), 52-59. https://doi.org/10.55257/ethabd.1357081

Demirkaya, S., & Öztürk, E. (2022). Buğdayda verim ve verim parametrelerine toprak özelliklerinin etkisi. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 10(2), 159-164. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1211940

Aydın, S., & Kendal, E. (2023). Sıvı gübrelerin makarnalık buğdayda verim, verim unsurları ve kalite özellikleri üzerine etkisinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(2), 335-349. https://doi.org/10.36859/dufed.1239632

Ershadimanesh, K., Siosemardeh, A., & Hoseeinpanahi, F. (2024). Evaluation of source-sink manipulation through defoliation treatments in promising bread wheat lines under optimal irrigation and rainfed conditions. Frontiers in Agronomy, 6, 1393267. https://doi.org/10.3389/fagro.2024.1393267

Lekhana, M. V., Meena, R. K., Anirudh, T. V., Barman, M., Kumar, A., Reddy, M. S., Sharma, A. K., Bahuguna, R. N., & Singh, S. K. (2025). Effect of terminal heat stress on stay-green and senescence process could explain genetic variation in grain yield and nutritional profile in wheat (Triticum aestivum L.). Plant Growth Regulation, 105, 1545-1557. https://doi.org/10.1007/s10725-025-01345-z

İndir

Yayınlanmış

14.06.2026

Nasıl Atıf Yapılır

ÇOKKIZGIN , A., CEYHAN , M., YÜRÜRDURMAZ , C., & KARA , Z. (2026). Kahramanmaraş Ekolojisinde İleri Kademe Buğday Genotiplerinin Verim ve Verim Unsurlarının Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlerle (PCA) İncelenmesi. Euroasia Matematik, Mühendislik, Doğa Ve Tıp Bilimleri Dergisi Medical Sciences, 13(2), 258–267. https://doi.org/10.5281/zenodo.20666836

Sayı

Bölüm

Makaleler

Benzer Makaleler

<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.