Kahramanmaraş Ekolojisinde İleri Kademe Buğday Genotiplerinin Verim ve Verim Unsurlarının Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlerle (PCA) İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20666836Anahtar Kelimeler:
Buğday Temel Bileşenler Analizi (TBA) KorelasyonÖzet
Bu araştırmada, 50 farklı ileri kademe buğday genotipinin (1-50 arası hat/çeşitler) Kahramanmaraş geçit kuşağı ekolojisinde tane verimi ve verime etkili bazı tarımsal özellikleri incelenmiş, özellikler ile genotipler arasındaki ilişkiler Temel Bileşenler Analizi (PCA) ve korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda incelenen genotiplerin bitki boyu 83.00-107.66 cm, başak uzunluğu 8.12-12.66 cm, başakçık sayısı 16.20-22.40 adet, başakta tane sayısı 26.80-66.40 adet, başakta tane ağırlığı 1.07-2.78 g ve ortalama tane verimi 395.36-598.90 kg/da arasında değişim göstermiştir. Korelasyon analizleri, tane verimi ile bitki boyu (r=0.340) arasında pozitif ve istatiksel olarak önemli bir ilişki olduğunu; buna karşılık tane verimi ile başakta başakçık sayısı (r=-0.316) arasında negatif bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Temel Bileşenler Analizi (PCA) sonucunda varyansın %66.19'u ilk iki temel bileşen tarafından açıklanmıştır. Toplam varyansın %44.12'sini açıklayan 1. Temel Bileşen (F1) "Başak Özellikleri", %22.08'ini açıklayan 2. Temel Bileşen (F2) ise "Birim Alan Verimi ve Bitki Boyu" ekseni olarak tanımlanmıştır. Araştırma sonucunda; başak büyüklüğü bakımından 9, 8 ve 2 numaralı hatlar üstünlük sağlarken, birim alan maksimum tane verimi bakımından 43, 30, 32 ve 39 numaralı genotiplerin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. İklim stresinin yaşandığı geçit kuşağında optimum verim için başak iriliği ile vejetatif gelişim arasında bir denge (trade-off) kurulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Referanslar
Al-Ashkar, I., Sallam, M., Ibrahim, A., Ghazy, A. I., Al-Suhaibani, N., Romdhane, W. B., & Al-Doss, A. (2023). Identification of Wheat Ideotype under Multiple Abiotic Stresses and Complex Environmental Interplays by Multivariate Analysis Techniques. Plants, 12 (20), 3540-3540. https://doi.org/10.3390/plants12203540
Ayrancı, R. (2020). Yıeld Performances of Winter Wheat (T. aestivum) Genotypes Improved For Dry Environmental Region of Turkey. Turkish Journal of Field Crops, 25(1), 74-82. https://doi.org/10.17557/tjfc.664891
Aydın, N., Demir, B., Güleç, T., Şermet, C., Bayramoğlu, H. O., Sayaslan, A., & Mut, Z. (2021). Ekmeklik Buğdayda Geliştirilen Rekombinant Kendilenmiş Hat Populasyonunda Kalite Özellikleri İçin Fenotipik ve Genotipik Değişim. Anadolu Journal Of Agrıcultural Sciences. https://doi.org/10.7161/omuanajas.916699
Başkonuş, T., Yüce, İ., Dokuyucu, T., Akkaya, A., Güngör, H., & Dumlupınar, Z. (2022). Bazı Makarnalık Buğday (Triticum durum Desf.) İleri Hatlarının Kahramanmaraş Ekolojik Koşullarında Tarımsal ve Kalite Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(3), 674-681. https://doi.org/10.30910/turkjans.1106305
Bayram, S., Öztürk, A., & Aydın, M. (2017). Ekmeklik Buğday Genotiplerinin Erzurum Koşullarında Tane Verimi ve Verim Unsurları Yönünden Değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 569-579. https://doi.org/10.29133/yyutbd.311066
Boru, K., Yıldırım, S., & Çifci, E. A. (2019). Ekmeklik Buğday Genotiplerinde Verim ve Verim Öğelerinin Korelasyon ve Path Analizi ile İncelenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(3), 379-387. https://doi.org/10.30910/turkjans.595160
Demirel, F., Kumlay, A. M., & Yıldırım, B. (2021). Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinin Agromorfolojik Özellikleri Bakımından Biplot, Kümeleme ve Path Analizi Yöntemleri ile Değerlendirilmesi. European Journal of Science and Technology. https://doi.org/10.31590/ejosat.868789
Ghazy, A. I., Ateeq, T. K. A., Ibrahim, E. I., Abdel‐Haleem, H., Attia, K. A., Azab, O., & Al-Doss, A. (2025). Selection of heat stress tolerant wheat genotypes for desert environments. Scientific Reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-20450-7
Güngör, H., & Dumlupınar, Z. (2019). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Çeşitlerinde Bazı Tarımsal Özellikler Bakımından Korelasyon ve Path Analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 22(6), 851-858. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.553187
Güngör, H., Çakır, M. F., & Dumlupınar, Z. (2022). Evaluation Of Wheat Genotypes: Genotype × Environment Interaction and Gge Biplot Analysis. Turkish Journal Of Field Crops, 27(1), 149-157. https://doi.org/10.17557/tjfc.1081513
Kahraman, T., Güngör, H., Öztürk, İ., Yüce, İ., & Dumlupınar, Z. (2021). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinde Genotip ve Çevrenin Tane Verimi ve Bazı Kalite Özellikleri Üzerine Etkisinin Temel Bileşen ve GGE Biplot Analizleri ile Değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 24 (5), 992-1002. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.845127
Kurt, P., Çifci, E. A., & Yağdı, K. (2015). Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.)’da Tane Verimi ile Bazı Verim Ögeleri Arasındaki İlişkilerin Saptanması. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ankutbd/issue/1939/25027
Öztürk, İ., & Korkut, K. Z. (2020). Genotype x environment interaction analysis of Triticum aestivum L. for yield components. Agricultural Science and Technology, 12 (1), 6-12. https://doi.org/10.15547/ast.2020.01.002
Sakin, M. A., Akbalık, Ş., & Dirik, K. Ö. (2022). Çorum-İskilip Şartlarında Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Çeşitlerinin Bazı Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/gbad/issue/73117/1109984
Sönmez, A. C., & Olgun, M. (2020). Ekmeklik Buğdayda (Triticum aestivum L.) Farklı Ekim Sıklıklarının Verim ve Verim Bileşenleri Üzerine Etkisinin Belirlenmesi. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology, (2), 380-386. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i2.380-386.3063
Tonk, F. A., İştipliler, D., & Tosun, M. (2017). Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinde Özellikler Arası İlişkiler ve Path Analizi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 54(1), 85–85. https://doi.org/10.20289/zfdergi.297980
Yıldırım, S. U. (2019). Ekmeklik buğday genotiplerinde bazı tarımsal özellikleri faklı istatistiksel metodlarla incelenmesi. In Bursa Uludag University- AVESIS. https://avesis.uludag.edu.tr/advisingTheses/details/e6aaf912-786c-4fb5-88c3-b6df3b0db54e/oai
Yorulmaz, L., Özkan, R., Bayhan, M., Yildirim, M., Albayrak, Ö., & Öner, M. (2022). Evaluation of the performance of some bread wheat genotypes under drought conditions by GGE Biplot Analysis Method. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 88-95. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1089852
Kaya, M., Şener, A., & Çelik, N. (2023). Farklı siyez buğdayı genotiplerinin verim ve bazı verim unsurları yönünden değerlendirilmesi. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 6(2), 52-59. https://doi.org/10.55257/ethabd.1357081
Demirkaya, S., & Öztürk, E. (2022). Buğdayda verim ve verim parametrelerine toprak özelliklerinin etkisi. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 10(2), 159-164. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1211940
Aydın, S., & Kendal, E. (2023). Sıvı gübrelerin makarnalık buğdayda verim, verim unsurları ve kalite özellikleri üzerine etkisinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(2), 335-349. https://doi.org/10.36859/dufed.1239632
Ershadimanesh, K., Siosemardeh, A., & Hoseeinpanahi, F. (2024). Evaluation of source-sink manipulation through defoliation treatments in promising bread wheat lines under optimal irrigation and rainfed conditions. Frontiers in Agronomy, 6, 1393267. https://doi.org/10.3389/fagro.2024.1393267
Lekhana, M. V., Meena, R. K., Anirudh, T. V., Barman, M., Kumar, A., Reddy, M. S., Sharma, A. K., Bahuguna, R. N., & Singh, S. K. (2025). Effect of terminal heat stress on stay-green and senescence process could explain genetic variation in grain yield and nutritional profile in wheat (Triticum aestivum L.). Plant Growth Regulation, 105, 1545-1557. https://doi.org/10.1007/s10725-025-01345-z
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Euroasia Matematik, Mühendislik, Doğa ve Tıp Bilimleri Dergisi Medical Sciences

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.