Yarı Kurak Dağ Ekosistemlerinde Yaban Keçisi (Capra aegagrus Erxleben, 1777) Beslenme Ekolojisini Destekleyen Bitkisel Tasarım Temelli Ekolojik Koridor Modeli
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19218361Anahtar Kelimeler:
Yaban keçisi, Beslenme ekolojisi, Ekolojik koridorlar, Peyzaj bağlantısallığı, Bitkisel tasarım, Yaban hayatı habitat planlamasıÖzet
Günümüzde habitat parçalanması, iklim değişikliği ve insan kaynaklı arazi kullanımı
değişimleri, özellikle yarı kurak dağlık ekosistemlerde yaşayan yaban hayatı türleri üzerinde
önemli baskılar oluşturmaktadır. Bu türler arasında yer alan yaban keçisi (C. aegagrus), sarp
topoğrafyaya uyum sağlayabilen hareketli bir dağ ungulatı olmasına rağmen habitat sürekliliğinin
bozulması ve besin kaynaklarının azalması nedeniyle risk altındaki türler arasında
değerlendirilmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer
alan yarı kurak dağ ekosistemlerinde yaban keçisinin beslenme gereksinimlerini ve habitat
sürekliliğini desteklemek amacıyla bitkisel tasarım temelli ekolojik koridor planlamasının
önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında literatür analizi, peyzaj
ekolojisi yaklaşımı ve bölgesel floristik veriler birlikte değerlendirilerek yaban keçisinin habitat
tercihleri, beslenme stratejileri ve hareket ekolojisi dikkate alınmıştır. Bu doğrultuda ekolojik
koridor planlamasında kullanılabilecek çevresel uygunluk kriterleri belirlenmiş; rakım,
topoğrafik eğim, bitki örtüsü yapısı ve insan etkisi gibi faktörler değerlendirilmiştir. Çalışma
sonucunda ardıç (Juniperus spp.), meşe (Quercus spp.), ahlat (Pyrus spp.), alıç (Crataegus spp.),
kuşburnu (Rosa spp.), söğüt (Salix spp.) ve geven (Astragalusspp.) gibi yerli bitki türlerine dayalı
dört zonlu bir bitkisel tasarım modeli önerilmiştir. Bu model; zirve ve yamaç zonları, besin ve
meyve zonları, otsu ve çalı zonları ile riparyan zonlardan oluşan çok katmanlı bir habitat yapısı
sunmaktadır. Geliştirilen ekolojik koridor modeli, yaban keçisinin besin sürekliliğini
desteklemekle birlikte habitat bağlantısallığını güçlendirmeyi, erozyon kontrolünü artırmayı ve
yarı kurak dağ peyzajlarında biyolojik çeşitliliği destekleyen doğa temelli bir peyzaj planlama
yaklaşımı ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, yarı kurak dağ ekosistemlerinde yaban
hayatı odaklı peyzaj planlamasına kavramsal bir çerçeve sunmakta ve ekolojik koridor
tasarımının habitat sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir araç olduğunu göstermektedir.
Referanslar
Alp, Ş., (2013). Geven türlerinin dağ ekosistemlerindeki rolü. Bağbahçe, (45), 18–20.
Anonim, (2020). İklim Verileri Arşivi. T.C. Meteoroloji Genel Müdürlüğü.
Anuruddha, M. C., Morimoto, T., Gamage, S., & Marikar, F. (2025). Assessing the economic and ecological costs of human–wildlife conflict in Nuwara Eliya. Ecologies, 6(1), 6. https://doi.org/10.3390/ecologies6010006 (doi.org in Bing)
Arpacık, A., & Sarı, A. (2022). Yaban keçisi (Capra aegagrus)’nin diyetini oluşturan bazı odunsu bitki türleri: Giresun, Çamoluk örneği. Ormancılık Araştırma Dergisi, 9(2), 185– 193.
Bennett, G., & Mulongoy, K. J. (2006). Review of Experience with Ecological Networks, Corridors and Buffer Zones. Secretariat of the Convention on Biological Diversity, Montreal, Technical Series No. 23, 100 pages
Bojarska, K., & Selva, N. (2012). Spatial patterns in brown bear Ursus arctos diet: The role of geographical and environmental factors. Mammal Review, 42(2), 120–143.
Çanakçıoğlu, H., & Mol, T. (1996). Yaban Hayatı Bilgisi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
Castelló, J. R. (2016). Bovids of the world: Antelopes, gazelles, cattle, goats, sheep, and relatives. Princeton University Press.
Caulkett, N., & Walzer, C. (2014). Wild Sheep and Goats. In G. West, D. Heard, & N.
Caulkett (Eds.), Zoo Animal and Wildlife Immobilization and Anesthesia, 2nd ed. Wiley.
Crooks, K. R., & Sanjayan, M. (2006). Connectivity conservation. Cambridge University Press.
Fahrig, L. (2003). Effects of habitat fragmentation on biodiversity. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 34, 487–515.
Hilty, J., Worboys, G. L., Keeley, A., Woodley, S., Lausche, B., Locke, H., ... & Tabor, G. (2020). Guidelines for conserving connectivity through ecological networks and corridors. IUCN.
Jongman, R. H., Külvik, M., & Kristiansen, I. (2004). European ecological networks and greenways. Landscape and Urban Planning, 68(2–3), 305–319.
Kence, A., Kence, M., & Bilgin, R. (2002). Türkiye’nin Biyoçeşitliliği ve Genetik Kaynakları. Biyolojik Çeşitlilik ve Koruma Stratejileri, TÜBİTAK.
Philips, J. D., Marion, D. A., & Turton, D. J. (1999). Hydrologic and geomorphic impacts of a large-scale forest fire in the Ouachita Mountains.
Sathyakumar, S., Bashir, T., Bhattacharya, T., & Poudyal, K. (2014). Assessing mammalian distribution and abundance in the Himalayan region: Implications for conservation. Mammalia, 78(1), 1–12.
Shackleton, D. M. (Ed.). (1997). Wild sheep and goats and their relatives: Status survey and conservation action plan for Caprinae. IUCN Species Survival Commission.
Sharma, R. K., Bhatnagar, Y. V., & Mishra, C. (2011). Identifying suitable corridors for large mammals in human-dominated landscapes: A case study from the Indian Trans-Himalaya. Biological Conservation, 144(2), 657–667.
Shetie, G., & Azadge, W. (2025). Human wildlife conflict and its socio economic impacts in Northwest Ethiopia. Discover Life, 55(14). Springer Nature. https://doi.org/10.1007/s10531-025-014 (doi.org in Bing)
Turan, N. (1984). Türkiye’nin Av ve Yaban Hayvanları: Memeliler. OGM Yayınları. USDA. (2008). Working trees for wildlife: Managing forests and woodlands for wildlife. United States Department of Agriculture, Natural Resources Conservation Service.
Uyar, Ç. (2018). Antalya Bölgesi Yaban Hayatı Geliştirme Sahalarında Envanter Çalışmaları. (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi).
Wilson, D. E., & Mittermeier, R. A. (2011). Handbook of the mammals of the world. Vol. 2: Hoofed mammals. Lynx Edicions.
Woodroffe, R., Thirgood, S., & Rabinowitz, A. (Eds.). (2005). People and Wildlife: Conflict or Coexistence? Cambridge University Press.
Zale, A. V., Parrish, D. L., & Sutton, T. M. (1989). Habitat Use and Availability in Fish Populations.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Euroasia Matematik, Mühendislik, Doğa ve Tıp Bilimleri Dergisi Medical Sciences

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.