Türkiye’de Pastoralist Topluluklar: Ekoloji, Ekonomi ve Sosyo-Kültürel Açılardan Önemi


Özet Görüntüleme: 532 / PDF İndirme: 320

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.17102091

Anahtar Kelimeler:

Pastoralizm, Ekolojik Sürdürülebilirlik, Kırsal Kalkınma, Geleneksel Ekolojik Bilgi (TEK), Biyokültürel Çeşitlilik

Özet

Türkiye’de pastoralist topluluklar, özellikle Yörükler ve Koçerler, binlerce yıllık deneyim ve kültürel miraslarıyla yalnızca hayvancılık yapan topluluklar değil; aynı zamanda ekolojik sürdürülebilirliğin, kültürel devamlılığın ve kırsal kalkınmanın temel taşıyıcılarıdır. Pastoralizm, göçebe veya yarı göçebe hayvancılığa dayalı bir üretim modeli olarak; mera ekosistemlerinin korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, arazi ve su kaynaklarının dengeli kullanımı ve iklim değişikliğine karşı uyum mekanizmalarının geliştirilmesinde kritik roller üstlenmektedir. Düşük girdi–yüksek çıktı esasına dayalı yapısıyla pastoral sistemler, doğayla uyumlu üretim modelleri sunarken kırsal ekonomilerin çeşitliliğini ve dayanıklılığını da güçlendirmektedir. Ayrıca bu topluluklar, geleneksel ekolojik bilgi (TEK) sayesinde meraların yönetimi, hayvan sağlığı ve çevresel risklere uyum konularında nesiller boyu aktarılan bilgi sistemlerini korumakta, bu yolla hem ekolojik dengeyi hem de toplumsal dayanışmayı sürdürmektedir. Bununla birlikte modernleşme, kentleşme, arazi kullanımındaki baskılar ve iklim değişikliğinin olumsuz etkileri, pastoralist yaşam biçimlerini giderek daraltmaktadır. Özellikle genç nüfusun kentlere göçü, hem ekonomik üretimi hem de kültürel mirasın devamlılığını tehdit etmektedir. Bu bağlamda pastoralist toplulukların desteklenmesi yalnızca kırsal ekonominin sürdürülebilirliği için değil; aynı zamanda Türkiye’nin biyokültürel çeşitliliğinin korunması ve küresel sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin gerçekleştirilmesi için de stratejik bir zorunluluktur. Bu çalışma, Türkiye’de pastoralizmin tarihsel gelişimini, ekolojik işlevlerini, ekonomik katkılarını ve sosyo-kültürel boyutlarını inceleyerek pastoral toplulukların günümüzdeki ve gelecekteki önemini kapsamlı biçimde ortaya koymaktadır. Sonuç olarak pastoralizm, yalnızca bir üretim biçimi değil; doğa ile uyumlu yaşamın, toplumsal dayanışmanın ve kültürel kimliğin sürdürülebilirliğini güvence altına alan çok boyutlu bir sistemdir.

Referanslar

Akdu, U., & Akdu, S. (2025). Geleneksel Yörük Düğünlerinin Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 9(1), 325-342. https://doi.org/10.32572/guntad.1553635

Akkaya, H. H. (2019). Hadim çevresinde Yörükler ve Yörük kültürü. (Yayınlanmamış seminer tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Arbuckle, B. S. (2014). Pace and process in the emergence of animal husbandry in Neolithic Southwest Asia. Bioarchaeology of the Near East, 8, 53-81.

Arbuckle, B. S., Kansa, S. W., Kansa, E., Orton, D., Çakırlar, C., Gourichon, L., ... & Würtenberger, D. (2014). Data sharing reveals complexity in the westward spread of domestic animals across Neolithic Turkey. PloS one, 9(6), e99845.

Aşkın, EÖ., Yayar, R., ve Oktay, Z., (2013). Kırsal Göçün Ekonometrik Analiz: Yeşilyurt İlçesi Örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi, 14(2): 231-252

Azcárate, F. M., & Hevia, V. (2023). Diagnosis of the ecological condition of the drove road network in the Autonomous Community of Madrid (central Spain). Landscape Ecology, 38(12), 3537-3553.

Barkey, K. (2008). Empire of difference: The Ottomans in comparative perspective. cambridge university press.

Bates, D. G. (1973). Nomads and Farmers: A Study of the Yo¨ ru¨ k of Southeastern Turkey (Vol. 52). U OF M MUSEUM ANTHRO ARCHAEOLOGY.

Belayneh, A., & Tessema, Z. K. (2017). Mechanisms of bush encroachment and its inter-connection with rangeland degradation in semi-arid African ecosystems: a review. Journal of Arid Land, 9(2), 299–312. https://doi.org/10.1007/s40333-016-0023-x

Belgemen, F., & Çevrimli, M. B. (2025). Türkiye’de Göçebe Hayvancılık Faaliyetlerinin Sosyo-Ekonomik Durumu ve Sorunları. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences, 15(1), 167-178. https://doi.org/10.53518/mjavl.1657779

Berkes, F., Colding, J., & Folke, C. (2000). Rediscovery of traditional knowledge as adaptive management. Ecological Applications, 10(5), 1251–1262. https://doi.org/10.1890/1051-0761(2000)010[1251:ROTEKA]2.0.CO;2

Bulduk, Ü. (1997). İdari ve Sosyal Açıdan Karakeçili Aşiretleri ve Yerleşmeleri. Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Araştırmaları Dergisi, Sayı: 30

Büyükaydın, A. (2007). Dünkü Hadim. Konya: Memleket İletişim A.Ş.

Davies, J., & Hatfield, R. (2007). The economics of mobile pastoralism: A global summary. Nomadic Peoples, 11(1), 91–116. https://doi.org/10.3167/np.2007.110106

Doğan, M. S., & Doğan, C. (2004). Tarihsel gelişim sürecinde Yörükler. İstanbul Journal of Sociological Studies, (30), 15-29.

Dokuzuncuköy.org. (2020, Aralık 10). Göçebe hayatın temsilcileri: Koçerler. Dokuzuncuköy.org. https://9koy.org/gocebe-hayatin-temsilcileri-kocerler.html

Easdale, M. H., Michel, C. L., & Perri, D. (2023). Biocultural heritage of transhumant territories. Agriculture and Human Values, 40(1), 53-64.

FAO. (2018). Pastoralism in Africa’s drylands: Reducing risks, addressing vulnerability and enhancing resilience. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org

Farqînî, Zana (2000). Türkçe-Kürtçe Sözlük, İstanbul: İstanbul Kürt Enstitüsü Yayınları.

Fernández-Giménez, M. E. (2000). The role of Mongolian nomadic pastoralists’ ecological knowledge in rangeland management. Ecological Applications, 10(5), 1318–1326. https://doi.org/10.1890/1051-0761(2000)010[1318:TROMNP]2.0.CO;2

Fernández-Giménez, M. E. (2015). “A shepherd has to invent”: poetic analysis of social-ecological change in the cultural landscape of the central Spanish Pyrenees. Ecology and Society, 20(4), 29. https://doi.org/10.5751/ES-08054-200429

Fernández-Llamazares, Á., Lepofsky, D., Lertzman, K., Armstrong, C. G., Brondizio, E. S., Gavin, M. C., Lyver, P. O. B., Nicholas, G. P., Reo, N. J., Reyes-García, V., Turner, N. J., et al. (2021). Scientists’ warning to humanity on threats to Indigenous and local knowledge systems. Journal of Ethnobiology, 41(2), 144–169. https://doi.org/10.2993/0278-0771-41.2.144

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2025). Pastoralism. https://www.fao.org/policy-support/policy-themes/pastoralism/en/ (Erişim tarihi: 19 Ağustos 2025.)

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2022, March 15). UN names 2026 as the International Year of Rangelands and Pastoralists. https://www.fao.org/newsroom/detail/un-names-2026-as-the-international-year-of-rangelands-and-pastoralists/en

Galaty, J. G., & Johnson, D. L. (1990). The World of Pastoralism: Herding Systems in Perspective.

Galvin, K. A. (2009). Transitions: pastoralists living with change. Annual Review of Anthropology, 38, 185–198.

https://doi.org/10.1146/annurev-anthro-091908-164442

Gültekin, M., & Tan, M. (2017). SİİRT DUDÊRAN AŞİRETİ: YAPI VE DEĞİŞİM. Firat University Journal of Social Sciences/Firat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1).

Gümüş, SG., Olgun, FA. ve Adanacıoğlu, H., (2012). Türkiye'de Kırsal Alanda Yoksulluğu Azaltma ve Gelir Çeşitliliği Yaratma Olanakları. Ege Ünverstesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 49(3): 275-286.

Herrero, M., Addison, J., Bedelian, C., Carabine, E., Havlík, P., Henderson, B., Van De Steeg, J., & Thornton, P. K. (2016). Climate change and pastoralism: impacts, consequences and adaptation. Revue Scientifique et Technique, 35(2), 417–433.

Hevia, V., Azcárate, F. M., Oteros-Rozas, E., & González, J. A. (2013). Exploring the role of transhumance drove roads on the conservation of ant diversity in Mediterranean agroecosystems. Biodiversity and Conservation, 22(11), 2567-2581.

Hilty, J., Worboys, G. L., Keeley, A., Woodley, S., Lausche, B. J., Locke, H., ... & Tabor, G. M. (2020). Guidelines for conserving connectivity through ecological networks and corridors.

Hoffmann, I., From, T., & Boerma, D. (2014). Ecosystem services provided by livestock species and breeds, with special consideration to the contributions of small-scale livestock keepers and pastoralists. Food and Agriculture Organization.

Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES). (2019). Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. S. Díaz, J. Settele, E. S. Brondízio, E. S., H. T. Ngo, M. Guèze, J. Agard, A. Arneth, P. Balvanera, K. A. Brauman, S. H. M. Butchart, K. M. A. Chan, L. A. Garibaldi, K. Ichii, J. Liu, S. M. Subramanian, G. F. Midgley, P. Miloslavich, Z. Molnár, D. Obura, A. Pfaff, S. Polasky, A. Purvis, J. Razzaque, B. Reyers, R. Roy Chowdhury, Y. J. Shin, I. J. Visseren-Hamakers, K. J. Willis, & C. N. Zayas (Eds.). IPBES Secretariat.

İnalcık, H. (2014). The Yörüks: their origins, expansion and economic role. Cedrus, 2, 467-495.

Johnsen, K. I., M. Niamir-Fuller, A. Bensada, and A. Waters-Bayer. 2019. A case of benign neglect: knowledge gaps about sustainability in pastoralism and rangelands. United Nations Environment Programme and GRID-Arendal, Nairobi and Arendal.

Karki, M., Hill, R., Xue, D., Alangui, W., Ichikawa, K., & Bridgewater, P. (Eds.). (2017). Knowing our lands and resources: Indigenous and local knowledge and practices related to biodiversity and ecosystem services in Asia. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.

Kerven, C., Steimann, B., Dear, C., & Ashley, L. (2012). Researching the future of pastoralism in Central Asia's mountains: Examining development orthodoxies. Mountain Research and Development, 32(3), 368-377.

Koca, R., (2021). Yarı göçebe hayvancılık faaliyetlerinin kırsal sistemlerin sürdürülebilirliği ve gıda güvencesi bakımından önemi: Gömürgen köyü (Kayseri) örneği. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye

Krätli, S., & Schareika, N. (2010). Living off uncertainty: The intelligent animal production of dryland pastoralists. European Journal of Development Research, 22(5), 605–622. https://doi.org/10.1057/ejdr.2010.41

Manzano, P., & Casas, R. (2010). Past, present and future of trashumancia in Spain: nomadism in a developed country. Pastoralism, 1(1), 72-90.

McGahey, D., J. Davies, N. Hagelberg, and R. Ouedraogo. 2014. Pastoralism and the green economy - a natural nexus? International Union for Conservation of Nature and United Nations Environment Programme, Nairobi, Kenya.

Molnár, Z. (2017). “I see the grass through the mouths of my animals” - folk indicators of pasture plants used by traditional steppe herders. Journal of Ethnobiology, 37(3), 522–541. https://doi.org/10.2993/0278-0771-37.3.522

Molnár, Z., Kelemen, A., Kun, R., Máté, J., Sáfián, L., Provenza, F., Díaz, S., Barani, H., Biró, M., Máté, A., & Vadász, Cs. (2020). Knowledge co-production with traditional herders on cattle grazing behaviour for better management of species-rich grasslands. Journal of Applied Ecology, 57(9), 1677–1687. https://doi.org/10.1111/1365-2664.13664

Moritz, M. (2006). Managing Mobility in African Rangelands: The Legitimization of Transhumance. African Studies Review, 49(3), 61.

Nkuba, M., Chanda, R., Mmopelwa, G., Kato, E., Mangheni, M. N., & Lesolle, D. (2019). The effect of climate information in pastoralists’ adaptation to climate change: a case study of Rwenzori region, Western Uganda. International Journal of Climate Change Strategies and Management, 11(4), 442–464. https://doi.org/10.1108/IJCCSM-10-2018-0073

Ocak Yetisgin, S., & CAnan, S. Goat Transhumance in Mediterranean Turkey: Characterization and Key Factors Driving Its Transformation. Pastoralism: Research, Policy and Practice, 15, 14939.

Ocak, S. (2016). Transhumance in Central Anatolia: A resilient interdependence between biological and cultural diversity. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 29(3), 439-453.

Oruç, A., Aydın, S. S., & Avcı, M. (2025). Türkiye hayvancılığında kilit nokta: Çayır meraların yeterliliği. İKSAD Yayın Evi.

Oteros-Rozas, E., Ontillera-Sánchez, R., Sanosa, P., Gómez-Baggethun, E., Reyes-García, V., & González, J. A. (2013). Traditional ecological knowledge among transhumant pastoralists in Mediterranean Spain. Ecology and Society, 18(3).

Ögel, Bahattin (1985). Türk Kültür Tarihine Giriş I, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Öz, N. D., ve Okca, A. K. (2018). Yukarıköy (Çanakkale-Ayvacık) Geleneksel Yörük Dokumaları. Asia Minor Studies, 6(AGP Sempozyum Özel Sayısı), 219-233.

Reid, R. S., Fernández-Giménez, M. E., & Galvin, K. A. (2014). Dynamics and resilience of rangelands and pastoral peoples around the globe. Annual Review of Environment and Resources, 39, 217–242. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-020713-163329

Sayılır, Şeyda B. (2012). “Göçebelik, Konar-Göçerlik Meselesi ve Coğrafi Bakımından KonarGöçerlerin Farklılaşması”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: XII, Sayfa: 563-580

Sharifian, A., Fernández-Llamazares, Á., Wario, H. T., Molnár, Z., & Cabeza, M. (2022). Dynamics of pastoral traditional ecological knowledge: a global state-of-the-art review. Ecology and Society, 27(1), 14.

Stolton, S., Dudley, N., & Zogib, L. (2019). Mobile pastoralism and world heritage. DiversEarth.

Sümer, F. (2013). Yörükler, Dġa, Diyanet Vakfı Yayınları, Cilt: 43, İstanbul

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2023a). Transhumance, the seasonal droving of livestock. UNESCO Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/transhumance-the-seasonal-droving-of-livestock-01964

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2023b). Eighteenth session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Retrieved from https://ich.unesco.org/en/18com

Yacoub, H. (2018). Knowledge and community resilience in rangelands recovery: the case of Wadi Allaqi Biosphere Reserve, South Eastern Desert, Egypt. Restoration Ecology, 26(S1), 37–S43. https://doi.org/10.1111/rec.12667

Yılmaz, E. (Ed.). (2019). Mobile Pastoralism in Mediterranean Landscapes: The state of invisible pastoralism on the pilot sites. Yolda Initiative. https://yolda.org.tr/content/MP-in-Med-Landspaces.pdf

Yılmaz, O., Karaca, O., İnce, D., Cemal, İ., Yaralı, E., Varol, M., Sevim, S., (2014). Batı Anadolu göçer koyunculuğu ve ıslah planlamalarındaki rolü. Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, s.89-97, Tekirdağ.

Yolda.org.tr (t.y.). Göçebe hayvancılık. https://yolda.org.tr/tr/gocebe-hayvancilik/

Zanon, T., Gruber, M., & Gauly, M. (2022). Walking distance and maintenance energy requirements of sheep during mountain pasturing (transhumance). Applied Animal Behaviour Science, 255, 105744.

İndir

Yayınlanmış

16.09.2025

Nasıl Atıf Yapılır

ORUÇ , A., AVCI , M., AYDIN , S. S., ATALAR , B., & POLAT , M. (2025). Türkiye’de Pastoralist Topluluklar: Ekoloji, Ekonomi ve Sosyo-Kültürel Açılardan Önemi. Euroasia Matematik, Mühendislik, Doğa Ve Tıp Bilimleri Dergisi Medical Sciences, 12(2), 302–318. https://doi.org/10.5281/zenodo.17102091

Sayı

Bölüm

Makaleler

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri